Deel 4: VIER PIJLERS VLAAMS BELEID (B1)

4.1 Pijler 1: Whole-of-Society Aanpak

Drie hoofddoelen P/CVE:

1. Radicalisering voorkomen
2. Radicaliseringsprocessen vroegtijdig signaleren
3. Geradicaliseerde/veroordeelde extremisten begeleiden bij terugkeer

Coördinatiestructuren:

• Horizontaal: 6 beleidsdomeinen + 13 departementen/agentschappen (Decreet 2024)
• Verticaal: Vlaams Platform Radicalisering (VVSG + federale partners)
• Diagonaal: samenwerking met maatschappelijke organisaties

Aanspreekpunten: centraal aanspreekpunt per beleidsdomein; verzekeren informatiestroom bottom-up en top-down

Knelpunten:

• Socio-preventieve sectoren terughoudend (instrumentalisering, cliëntvertrouwen, werkdruk)
• Ontbreken gedeelde visie en uniforme denk- en handelingskaders
• Interfederaal samenwerkingsakkoord (gegevensuitwisseling) nog niet gerealiseerd ondanks prioriteit sinds 2020

Drie fundamentele vraagstukken:

| Vraagstuk | Kern | |-----------|------| | Definitie en doelstellingen | "Voorkomen" en "vroegtijdige detectie" onvoldoende geoperationaliseerd | | Positionering in beleidslandschap | Is radicaliseringsbeleid autonoom of aanvullend op regulier beleid? | | Aard van het fenomeen | Is gewelddadige radicalisering een uitzonderlijk fenomeen of een van de vele vormen van geweld? |

Concrete voorstellen Actieplan 4:

• Co-creatie met brede stakeholderbetrokkenheid
• Preventiepiramide als structurerend kader
• SMART-geformuleerde doelstellingen

Preventiepiramide (schema)

         ┌─────────────┐
         │  Tertiair   │  → Deradicalisering / re-integratie (veroordeelden)
        ┌┴─────────────┴┐
        │   Secundair   │  → LIVC R (casusoverleg, vroegdetectie)
       ┌┴───────────────┴┐
       │    Primair      │  → Kwetsbare groepen / risico verminderen
      ┌┴─────────────────┴┐
      │   Universeel      │  → Sociale cohesie, weerbaarheid (gehele bevolking)
     ┌┴───────────────────┴┐
     │   Algemeen welzijn  │  → Buiten P/CVE-scope maar onontbeerlijk
     └─────────────────────┘

---

4.2 Pijler 2: LIVC R (Lokale Integrale Veiligheidscel Radicalisering)

Wettelijke basis:

• Federaal: wet 2018 (verplichting oprichting per gemeente; gedeeld beroepsgeheim art. 458ter Sw.)
• Vlaams: decreet 2021 (deelname + modaliteiten)
• Plan R 2015: eerste omschrijving LIVC

Drie pijlers van het concept:

| Pijler | Inhoud | |--------|--------| | Geïndividualiseerd | Maatwerk per casus | | Multidisciplinair | Diverse disciplines → volledig beeld | | Lokaal | Vroegdetectie mogelijk; korte lijnen |

Verplichte deelnemers (minimum):

• Burgemeester
• Information officer lokale politie
• Gemeentelijke preventieambtenaar

Optionele deelnemers (praktijk wisselend): Schoolvertegenwoordigers, justitieassistenten, OCMW, CLB, CAW, huisvestingsmaatschappijen

Drie hoofdproblemen (praktijk):

1. Willekeurig casemanagement — inconsistenties per casus binnen zelfde LIVC R
2. Handelingsonzekerheid bij herkennen/aanpakken radicalisering
3. Sterke variatie tussen gemeenten → gebrek aan rechtszekerheid en gelijke behandeling

Inherente spanningsvelden:

| Kracht | Spanningsveld | |--------|--------------| | Geïndividualiseerd | ↔ Nood aan standaardisering | | Multidisciplinair | ↔ Nood aan gemeenschappelijk kader | | Lokaal | ↔ Nood aan bovenlokale kwaliteitsbewaking |

Standaardisering — wat wordt bedoeld:

• Inhoudelijk: kwaliteitsvolle indicatoren, risicotaxatie, duidelijke uitgangspunten informatiedeling
• Procesmatig: werkprocessen informatiedeling vastleggen
• Buitenlandse modellen: GIRDS (Duitsland) — 64 kwaliteitsnormen / 6 themagebieden; VK — 8 benchmarks toolkit

Relevante instrumenten:

• EMMASCAN: online zelfevaluatietool voor procesmatige evaluatie LIVC R (niet consequent toegepast)
• VERA-2R: risicotaxatie-instrument (methode en tools)
• VVSG: coachings- en begeleidingstrajecten voor lokale besturen
• Expertenpool gewelddadige radicalisering en extremisme

Ambities Decreet 2024:

• LIVC R in elke politiezone
• Meer ondersteuning socio-preventieve actoren
• Interfederaal samenwerkingsakkoord (nog uitstaand)
• Penitentiaire casusoverleggen (PIVC) voor geradicaliseerde gedetineerden

---

4.3 Pijler 3: Wetenschappelijke Onderbouwing en Evaluatie

Drie kerntaken evaluatie (Decreet 2024):

1. Ondersteuning praktijkwerkers/onderzoekers voor nieuwe kennis
2. Beleid baseren op bestaande wetenschappelijke inzichten
3. Evaluatie om kennisontwikkeling te stimuleren

Nieuw element Decreet 2024: Actuele analyse als basis voor elk nieuw actieplan (input: beleidsdomeinen + wetenschap + lokale/regionale/federale partners)

Evaluatietypes:

| Type | Beschrijving | |------|-------------| | Formatief | Aannames en implementatieplan kloppen? | | Procesevaluatie | Verloopt het initiatief zoals gepland? | | Impactevaluatie | Worden doelstellingen bereikt? (meest zeldzaam) |

Structurele knelpunten:

• Brede, onduidelijke doelstellingen → moeilijk meetbaar
• Geen evaluatiekader met criteria en prestatienormen in vorige actieplannen
• Evaluatie vaak pas overwogen aan einde van implementatiefase
• Overmatige focus op verantwoording i.p.v. leren

Effectenladder Veerman & Van Yperen (vier niveaus):

| Niveau | Kwalificatie | Bewijskracht | |--------|-------------|--------------| | Descriptief | Potentieel | Laagst | | Theoretisch | Veelbelovend | | | Indicatief | Doeltreffend | | | Causaal | Werkzaam | Hoogst |

Buitenlandse toolkits:

• Nederland: Evidence Based Werken Toolkit (process-, plan- en effectevaluaties; Quickscan lokale preventieaanpak)
• INDEED-consortium: modulaire evaluatietool (plannings-, implementatie- en afrondingsfase)
• Buitenlandse kenniscentra: Hex-na (Noorwegen), I-KHub (Indonesië), PrEval (Duitsland), INDEED Repository (internationaal)

Aanbeveling VVI: Kenniscentrum gewelddadige radicalisering (eerder aanbevolen na evaluatie Actieplan 2017; nu opnieuw urgenter)

---

4.4 Pijler 4: Lokale Regierol

Principe: Lokale besturen = regisseur van lokale P/CVE-aanpak; Vlaamse overheid = ondersteunend

Historische basis: In 2013 namen steden het initiatief vóór er een Vlaams kader was

Ondersteuningskanalen:

• VVSG (ledenbevraging, coaching, begeleiding)
• Expertenpool gewelddadige radicalisering en extremisme
• Leertrajecten en -netwerken (polarisatie, haatspraak)

Financiering via Decreet 2024:

• Gemeenten kunnen radicaliseringsbeleid opnemen in meerjarenplanning → structurele financiering aanvragen
• Partnerorganisaties erkend voor 5 jaar

Knelpunten (VVSG-ledenbevraging):

• Beperkte capaciteit en middelen
• Onvoldoende zicht op signalen radicalisering/polarisatie (incl. sociale media)
• Onzekerheid over impact aanpak
• Beperkte bovenlokale ondersteuning

Spanningsveld:

| Te veel sturing | Te weinig sturing | |----------------|-------------------| | Verlies van lokale context | Versnipperd beleid | | Vertrouwensbreuk met doelgroepen | Onvoldoende middelen/knowhow | | Anti-overheidssentimenten versterkt | Mogelijke dubbele standaarden per ideologie |

Buitenlandse modellen:

• VK: verschuiving van top-down naar regionaal; verplichte richtlijnen + aanbevolen benchmarks; regionale coördinatoren met toezichthoudende + coördinerende rol
• Zweden: Nationale Coördinator spoort gemeenten aan lokaal actieplan te ontwikkelen (vanaf 2015)

---